UMYSŁ CZŁOWIEKA

Należy do nich opinia P. Bruntona, który na pytanie: kim jesteśmy po śmierci? — odpowiada: „Umysł człowieka (Espńt humain), który zmarł, nie osiąga innego świata poprzez uczucie zmiany przestrzennej, ale przez przemianę świadomości” , a „umysł może wiedzieć, że ist­niał, ale nie, że jest tym lub innym, ponieważ każde dodane zna­czenie ograniczałoby jego nieskończoność” . Podstawowe błędy podejścia materialistycznego lub religijnego polegają zdaniem tego autora na przydaniu świadomości formy antropomorficznej. Według A. Govindy koncepcja świadomego umysłu podlega czę­sto indywidualizacji i zróżnicowaniu wskutek fałszu wyobraźni.Christmas Humphrey pisze: „doświadczenie satori (System oł Zen tiaining) nie może być zdefiniowane, ponieważ ma ono miej­sce poza wszelkimi granicami pojęciowymi, poza czasem w stanie adualizmu, przed urodzeniem się ^jednego i dwu». Manifestuje się ono w nagłych błyskach świadomości, które po powrocie na plan dualizmu — stają się bezbłędne, bezosobowe i niekomunikatyw­ne. Zen nie naucza niczego: nie ma nic do nauczania, ponieważ każdy z ludzi jest już «oświecony», ale jest jakby transmisja zen” . Jest to życie, które powinno być zawieszone, jeżeli chce­my życia nieśmiertelnego. Widzimy więc, że filozofia i teologia buddyzmu ujawnia lukę między świadomością indywidualną i kos­miczną, i nie stawia, a tym bardziej nie rozwiązuje zagadnienia nieśmiertelności.