WIDZIEĆ I DOŚWIADCZAĆ

Ta wysoka postawa grupy „u góry” i ta prymitywna postawa grupy „u dołu” wyrażają różnice poziomów rozwojowych związa­ne z posiadaniem lub nieposiadaniem wewnętrznego środowiska psychicznego, wielopoziomowego. „Uzyskanie” psychicznego śro­dowiska wewnętrznego wyraża „rewolucję” ludzkości w pewnych jej grupach. Jest to wyraz „wybuchu” człowieka wewnętrznego. Ten wybuch zmienia ukierunkowanie zainteresowań, które szły dotychczas w kierunku świata zewnętrznego, jego popędowego czy nawet — umysłowego poznania, i korzystania z niego dla celów popędowych i agresji w stosunku do niego.W świecie zwierzęcym — poza snem i odpoczynkiem — domi­nuje ciągłe zwracanie uwagi na świat zewnętrzny. W nadmiarze ruchów małpy; w emocjonalnej postawie i ruchach psa, w skrada­niu się i czajeniu kota obserwujemy te właśnie zjawiska. Początki „spoglądania w siebie” wiążą się ze zrywem kulturalnym ludz­kości pewnej grupy jej przedstawicieli. Poza środowiskiem zewnę­trznym powstaje w człowieku psychiczne środowisko wewnętrzne, w którym jednostka zaczyna spostrzegać siebie „wszerz” i siebie „warst wicowego”. Osoba widzi i doświadcza, że posiada siebie „niższego” w sobie i siebie „wyższego” w sobie. Spostrzega i przeżywa różnice pozio­mów w rozwoju. Przeżywa zdziwienie w stosunku do siebie, za­niepokojenie sobą, poczucie wstydu i winy. Wszystko to kompli­kuje jej stosunek do samej siebie. Przestaje być tylko nieświado­mą grupą popędów, stanowiących jedność, ale zaczyna widzieć i przeżywać „przedmiot-podmiot” w sobie.